OCENA OSOBOWOŚCI DZIECKA ZDOLNEGO

          Dziecko rodzi się wszechstronnie uzdolnione, z pełną możliwością rozwoju we wszystkich kierunkach, potencjalną wybitną inteligencją i zadatkami na rozwijanie wielkiej twórczości oraz dużym talentem społecznym. Pojęcie "dziecko inteligentne" przyjęto rozumieć w znaczeniu "dziecko wybitnie inteligentne", lecz istnieje wiele innych przejawów zdolności i talentów, które niekoniecznie muszą się wiązać  z wysokim poziomem inteligencji. Przykładem mogą być uzdolnienia twórcze lub towarzyskie wyrobienie dziecka, które nie są wcale mniej ważne dla osiągnięcia pełnego rozwoju i odnoszenia sukcesów w świecie dorosłych.

          Jeżeli dziecko jest wybitnie zdolne, ale nie wyrobione towarzysko może być nietolerancyjne dla mniej zdolnych, może zachowywać się nietaktownie w grupie rówieśników. Dziecko uzdolnione zostawione "samo sobie" jest zagrożone zahamowaniem jego potencjału. Zarówno rodzice jak i nauczyciele powinni podjąć właściwe, wspólne działanie wychowawcze skierowane na rozwój zdolności dziecka, ponieważ sporne decyzje mogą doprowadzić dziecko do wielkiej rozterki, a co za tym idzie - do utraty osobowości dziecka.

 

          Doktor David Lewis wyróżnia 10 cech osobowości dziecka, które dąży do zrealizowania swojego potencjału umysłowego:

 

1.     Dziecko musi rozwinąć dar bystrej obserwacji, chęć odkrywania rzeczy nowych i niezwykłych, być otwartym na różne poglądy oraz pogłębione poczucie wartości tego, co stanowi o jego stylu życia.

                Niektóre dzieci w wieku przedszkolnym mają wyrobione własne poglądy na to, co jest wartościowe i nie zawsze możemy narzucać nasz system wartości. Musimy umieć przyjmować ze strony dziecka kłopotliwe pytania. Zbywanie lub zakazywanie tego rodzaju pytań również hamuje rozwój umysłowy dziecka. Można nauczyć dziecko, że zadawanie niektórych osobistych pytań może sprawić komuś przykrość i powinno zadawać się je na osobności.

 

2.     Dziecko czuje potrzebę ukształtowania dobrej pamięci po to, aby mogło przechowywać olbrzymie ilości informacji i następnie skutecznie je wykorzystywać.

                Dzieci nie lubią rutyny i musztry, ponieważ nie odczuwają potrzeby uczenia się pamięciowego. Aby zrozumieć rzeczy najistotniejsze, chcą zacząć wykonywać zadania jak najszybciej, by wykorzystać nowo nabytą wiedzę. Jeżeli będą powtarzać informacje mechanicznie po kilka razy, to będą znudzone

i zniecierpliwione .

 

3.     Dziecko okazuje duże zainteresowanie tym, w jaki sposób rzeczy powstają i dlaczego dzieją się zdarzenia, poszukiwaniem prawdy i wartościowaniem jej, odrzucaniem wszystkiego, co nie dorównuje jego wysokim wymogom logiki.

                Dzieci, które potrafią dobrze zadawać pytania potrzebują dorosłych, którzy potrafią szybko i sprawnie udzielić odpowiedzi. Jeśli dorosły nie zna odpowiedzi na pytanie, to nie powinien zbywać dziecka tylko wraz z nim poszukać źródła, w którym znajdzie rozwiązanie. Nie traci wtedy autorytetu, a dziecko w pełni zaspokoi swoją ciekawość. Jeżeli pytanie wymaga przeprowadzenia eksperymentu dobrze by było, gdyby dziecko osobiście mogło go przeprowadzić. Jego wiedza będzie wtedy trwała. Małe dzieci, które odczuwają głód wiedzy, zazwyczaj odczuwają chęć dokonywanie praktycznych odkryć. Czasami kończy się to rozkręconym radiem, zegarkiem lub innym przedmiotem codziennego użytku. Znając dziecko-odkrywcę należy zapobiegać takim sytuacjom i udostępnić stare, zużyte przedmioty, z którymi kontakt nie zagraża bezpieczeństwu podczas rozbierania go na czynniki pierwsze.

 

4.     Dziecko potrzebuje myśleć krytycznie o tym, w jaki sposób funkcjonują rzeczy, przejawiać postawę kwestionującą stwierdzenie nie poparte logicznym rozumowaniem lub dowodami. Odczuwa silną potrzebę sprawdzania - dla własnej satysfakcji - jakie rzeczy są.

                Dorośli często źle odbierają kreatywne wypowiedzi dziecka w stosunku do dorosłego. Zdarza się, że dzieci za swoje kreatywne uwagi są skarcone i nielubiane przez osobę dorosłą. Taka reakcja ujemnie wpływa na rozwój umysłowy dziecka. Dzieci poniżej 5 lat nie są zazwyczaj umyślnie zuchwałe. Chcą się tylko podzielić własną uwagą, zadają pytania, które w ich oczach uchodzą za rozsądne i słuszne. Reagując w sposób pozytywny oraz zachęcając dziecko do krytycznych ocen zachowań innych ludzi pomagamy mu podbudować jego pewność siebie, wzmacniamy jego pragnienie zdobycia wiedzy o życiu.

 

5.     Dziecko potrzebuje być twórcą i wynalazcą, bezustannie poszukiwać nowych sposobów działania oraz wykazywać zainteresowania tworzeniem i odkrywaniem.

                Dzieci często są obdarowywane przez swoich najbliższych zabawkami. Często są to zabawki piękne, bardzo drogie ale nie zawsze zaspakajające potrzeby dziecka. Podczas zabaw, zwłaszcza odkrywczych, zabawki się psują, co doprowadza dorosłych do furii. Często prosta zabawka daje dziecku więcej radości i bardziej pobudza wyobraźnię. Niech więc dziecko samo wybiera zabawki, które będą rozwijały jego twórczą potrzebę eksperymentowania.

 

6.     Dziecko potrzebuje koncentrować się na zajęciach, skupiając całą uwagę na zadaniu, które ma wykonać, do tego stopnia, że o wszystkim innym potrafi zapomnieć.

                Zdarza się, że dziecko jest bardzo zajęte i skoncentrowane na swoim zadaniu. Jeżeli przerywa się mu zajęcie jest bardzo poirytowane. Z uwagi na niezwykłą koncentrację, którą dziecko uzyskuje, inne rzeczy mogą być usunięte z jego strefy zainteresowania. Może to stwarzać problemy i konflikty z osobą dorosłą, ponieważ dziecko może zignorować zakazy lub nakazy.

 

7.     Dziecko potrzebuje być czujne, wykazywać chęć i entuzjazm wobec rozwiązywania nowych problemów, które są dla niego wyzwaniem.

                Małe dziecko jest czujne i o niektórych rzeczach wyraża się entuzjastycznie. Ciekawskie, rozochocone, aktywne dziecko często dla dorosłego jest niemiłym problemem. Rodzice niejednokrotnie tworzą zakazy aby móc sprawować nad dzieckiem kontrolę. Próbują ograniczyć jego ciekawski entuzjazm, który prowadzi do śmiałego dokonywania odkryć. Próbują stłumić jego entuzjazm wobec działań, których nie aprobują i zachęcają dziecko do zajęć w swoim guście.

 

8.     Dziecko odczuwa potrzebę wytyczenia własnych celów i wytrwałej pracy, przezwyciężania przeszkód i problemów.

                Często zdarza się rodzicom, których dzieci dążą do osiągnięcia własnych celów, że jest ono uparte, zawzięte a nie zdecydowane. Jeżeli rodzice rozpoznają i uznają zdecydowanie za wartościową cechę, wtedy nie powstanie żaden konflikt. Będą dziecko zachęcać do wykazywania wytrwałości. Jednakże, wiele zamiarów wartościowych dla dzieci do 5 roku życia jest bezwartościowych dla dorosłych z uwagi na różnice w odbiorze otaczającego świata. Dziecko, które uparcie dąży do określonego celu uznanego przez dorosłych za nieistotny, może spotkać się z ich dezaprobatą. Dorosły powinien uszanować upór i wytrwałość młodego człowieka, aby nie zahamować w dziecku twórczego myślenia i działania.

 

9.  Dziecko odczuwa potrzebę doznania przyjemności z pracy umysłowej, z

kształtowania oryginalnych pojęć oraz szukania nowych problemów. Wysiłek

intelektualny musi stanowić dla dziecka wartość samą w sobie.

 

                Dzieci, które lubią samodzielnie przemyśleć problemy i czynią w tym kierunku wysiłki, często bronią się przed otrzymywaniem gotowych odpowiedzi podawanych przez rodziców. Jest to wspaniała cech rozwijająca intelekt, lecz może ona spowodować konflikt między dzieckiem a rodzicami. Dzieje się to zwykle wtedy, kiedy rodzice narzucają swój pomysł na rozwiązanie problemu. Nawet, jeśli pomysł dziecka nie był trafny i dziecko poniosło porażkę dorosły powinien docenić próby dziecka i przestrzec przed popełnieniem błędu w przyszłości. O wiele korzystniej będzie dla rozwoju dziecka jeżeli pozwolimy mu podążać własnymi ścieżkami prób i błędów, a nie karzemy korzystać mu z gotowych rozwiązań. Jeżeli takie podejście do dziecka zda egzamin, to dziecko będzie w przyszłości akceptowało poglądy innych ludzi – nawet na niekorzyść własną. Jeśli dziecko poniosło porażkę na skutek własnej niezależności w myśleniu, nie możemy wykorzystywać tego, aby potwierdzić swoja przewagę nad nim. Nawet z najgorszej pomyłki można zawsze wyciągnąć wartościowe wnioski na przyszłość.

 

9.     Dziecko potrzebuje odkryć indywidualny sposób myślenia i działania, nabyć nawyk polegania na sobie oraz akceptować izolację, która nadchodzi wraz z wyborem niezależnego podejścia.

                Dziecko, które wyrosło w poczuciu wiary we własne umiejętności i wykorzystuje swój umysł ochoczo, często popada w konflikty z dorosłymi i innymi dziećmi. Jeżeli odmówi podporządkowania się może doświadczyć coraz większej izolacji od reszty ludzi. Często dzieci popadają w konflikt z takimi zakazami jak: zakaz nie kwestionowania zdania dorosłych. Próby ograniczenia rozwoju umysłowego dziecka zawsze przynoszą tragiczne skutki. Jest to wybór pomiędzy utratą umiejętności ze strony dziecka, które podporządkowuje się, a utratą zrozumienia między niekonformistycznym dzieckiem  a bliskimi mu osobami.

 

          Wyżej opisane cechy osobowości dziecka zdolnego mówią nam o tym jak łatwo można zahamować rozwój naszych dzieci, jeżeli którąś z cech się zlekceważy. Jeżeli do każdej z tych cech podejdziemy poważnie nasze dzieci będą nie tylko dobrze rozwinięte umysłowo, ale będą również miały duże pojęcie własnej wartości. W przyszłości będą się odznaczały twórczym umysłem i intelektualną dojrzałością, a to pozwoli zbudować uwieńczone sukcesem, stymulujące i wartościowe życie.

 

BIBLIOGRAFIA

David Lewis, "Jak wychowywać zdolne dziecko", W-wa 1988, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.